Familie Dutilh

Familiegeschiedenis

Wat de pers over de geschiedenis van de familie vertelt, zonder haar bronnen te noemen:

• een protestantse familie, geworteld in Clairac, die voor de handel koos [D];
• een gemeenschappelijke voorouder, Moïse Dutilh, kleermaker in Clairac, geboren in 1600 en op 53-jarige leeftijd overleden [E];
• een familie van protestantse kooplieden die aan de oevers van de Lot tot bloei kwam, zodat rond 1700 een tiende van de inwoners van Clairac met haar verwant zou zijn geweest. [E]

Deze gegevens komen uit krantenartikelen: een archiefstuk of een gedocumenteerde genealogie kan ze bevestigen of corrigeren.

Wat het familieblad erover zegt

De familiestichting, de Familiestichting Dutilh, geeft een blad uit, Dutilhiteiten. Het nummer van januari 2025, een privédocument, geeft gedateerde gegevens, hier samengevat:

• Pierre Dutilh, geboren in Clairac in 1674, overleed in 1748 in Amsterdam; zijn zoon Abel Pierre werd daar in 1717 geboren en werd er koopman. [H, p. 37]
• Een tak in Nérac: Mathieu, Hyacinthe en Jacques Dutilh, zonen van Mathieu Dutilh (1675-1734) en Suzanne Baylin. [H, p. 36]
• Marie Dutilh, dochter van Abel Dutilh en Marie Cazaux, geboren in Clairac in 1785, van wie het Nederlands Patriciaat zei dat zij jong was overleden: Clair Morizet vond haar overlijdensakte, in Clairac, op de plaats Marsac, in juni 1865, tachtig jaar oud en ongehuwd. De auteurs achten de identificatie vrijwel zeker. [H, p. 38]

Het blad vermeldt niet de verwantschap tussen Pierre, Mathieu, Marie en Moïse Dutilh: die wordt hier niet aangenomen.

Étienne (Stephen) Dutilh, geboren in 1751

Bevestigd

Étienne Dutilh werd geboren op 17 november 1751; akte in het parochieregister van Clairac (AD 47). Hij is de zoon van Pierre Dutilh en Marie Perrier [J, p. 40]; de akte is moeilijk leesbaar („Perier” of „Persiet”). Zijn ouders wonen in „le bourg de Massac (?)”: onzekere lezing, nog na te gaan. Twee bronnen voor de geboorte: het Nederland’s Patriciaat (genealogie Dutilh), volgens Chris Dutilh, en het register: Departementaal archief van Lot-et-Garonne, Clairac, Baptêmes-Sépultures 1750-1764, opname 11/37 (online archieven van de AD 47, geraadpleegd op 9 november 2026). Als koopman komt hij in 1768 in Amsterdam aan en in 1783 in Philadelphia. [J, p. 40]

Band met Clairac

Het tentoonstellingspaneel over Claude Martin noemt de familie Dutilh onder de uit Clairac geëmigreerde families, samen met de families Saffin, Darné en Cobet. [A]

Banden die nog altijd leven

Volgens Dutilhiteiten gaan de banden tussen de familie en Clairac vandaag door:

• familieleden verblijven in Clairac en ontmoeten er de Amis de Clairac [H, p. 35];
• een eerste reeks van veertien erfgoedplaquettes, gemaakt met steun van de familie Dutilh, werd in 2022 in Clairac aangebracht; een tweede reeks van zes (de pruimen, de hoedenmakerijen, de vakwerkhuizen, de molen, de duiventillen, de kerk Saint-Pierre-ès-Liens), besloten door de Amis de Clairac samen met familieleden, was eind 2024 klaar om in 2025 te worden aangebracht [H, p. 37 en 56];
• in 2024 maakten een inzameling van de Amis de Clairac, waaraan familieleden bijdroegen, en een bijdrage van het departementaal archief de aankoop mogelijk van meer dan 3.000 handschriften van François de Labat, de chevalier de Vivens (1697-1780), gepresenteerd in het château de Vivens op 21 november 2024. [H, p. 36 en 37]

In deze papieren schrijft de chevalier in 1750 dat zijn commissionair in Amsterdam „Mr Dutilh” is, zoon van Pierre Dutilh; de gebroeders Dutilh uit Nérac worden in verband gebracht met zijn proeven met elektriciteit en de bliksemafleider in de jaren 1750. [H, p. 36 en 37]

Migraties

Beide artikelen in Sud Ouest plaatsen het vertrek van de familie na de herroeping van het Edict van Nantes in 1685. [D] [E]

• Volgens het eerste verlaat de familie Frankrijk voor Engeland en Holland en opent zij daarna handelsposten over de hele wereld, tot in Turkije en de Verenigde Staten. [D]
• Volgens het tweede bekeren sommige leden zich onder dwang, maar de meesten gaan in ballingschap in Holland, Engeland of aan de overkant van de Atlantische Oceaan, waar Étienne Dutilh stukken land de namen Clairac, Marsac en Maison Neuve zou hebben gegeven. [E]
• Beide artikelen vermelden dat de familie handel met Clairac blijft drijven — wijn en pruimen, per gabarre (rivierschuit) naar Bordeaux vervoerd. [D] [E]

In 2017 wonen de nakomelingen in Frankrijk, Holland, Engeland, de Verenigde Staten, Spanje, Turkije en Brazilië [E]; de nieuwsbrief van de Amis de Clairac noemt Holland, Engeland, Zwitserland, Spanje en Turkije. [B] Volgens de krant zijn zij gehecht gebleven aan de Franse taal en aan Clairac. [E]

Eén vertrek is nauwkeuriger gedateerd: Pierre Dutilh, geboren in Clairac in 1674, ziet zijn zoon in 1717 in Amsterdam geboren worden. [H, p. 37] Het lab vond zijn huwelijksaankondiging in Amsterdam, in 1698: „Pierre Dutilh van Clairac, koopman” (fiche van het lab).

Een ontmoeting in Clairac in 2017

In juli 2017 kwamen 70 leden van de familie Dutilh, uit Holland, Engeland, Zwitserland, Spanje en Turkije, samen in Clairac. [B]

De brief van de Société des amis de Clairac vermeldt deze ontmoeting zonder te zeggen wie ze organiseerde.

Volgens Sud Ouest vindt deze „cousinade” (familiebijeenkomst) plaats op initiatief van Chris Dutilh, die in Amsterdam woont; een eerste familiebijeenkomst had in 2014 in Philadelphia 40 familieleden samengebracht, en deze is de eerste op het spoor van de gemeenschappelijke voorouder, in Clairac. [E] Het aangekondigde programma omvat de onthulling van een plaquette op het voorouderlijk huis van Moïse Dutilh in de rue Gambetta, een ontvangst op het stadhuis en een dienst in de protestantse kerk. [E] Het eerste artikel spreekt van een plaquette „Lux Clareat” met het familiewapen en van een protestantse dienst gewijd aan de familie. [D]

De familiebijeenkomst van juli 2017 en de bronnen (in het Frans)

De gedenkplaat in de rue Gambetta

Op zaterdag 22 juli 2017 brachten de nakomelingen van de familie Dutilh een gedenkplaat aan in de rue Gambetta in Clairac, op de gevel van het huis waar Abel Dutilh (1664-1744) in 1699 woonde. [J, p. III] De straat heette toen rue du Temple; volgens Claude Martin heeft het huis zeer waarschijnlijk een tijd het consistorie gehuisvest. [J, p. 46]

Volgens het programma in het boekje zou de gedenkplaat om 9.30 uur worden onthuld door de burgemeester van Clairac en door Claude Martin, die als de historicus van de stad wordt voorgesteld. [J, p. 3]

De tekst van de gedenkplaat (vertaling, nog na te lezen)

In de 17e en 18e eeuw hebben honderden inwoners van Clairac hun land verlaten omdat zij er hun protestantse godsdienst niet langer vrij konden belijden. Toch heeft Clairac altijd een bijzondere plaats behouden in het hart van hen die vertrokken en van hun nakomelingen, verspreid over de hele wereld. Sinds hun vertrek zijn zij teruggekeerd naar het land van hun voorouders, en dat zullen zij blijven doen, om in contact te blijven met hun wortels.

Op de place Aristide-Briand, op enkele passen van hier, stond de eerste protestantse kerk van Clairac, die op 8 november 1685 met de grond gelijk werd gemaakt.

Kader op de gedenkplaat (vertaling, nog na te lezen): „De nakomelingen van de familie Dutilh hebben deze gedenkplaat op zaterdag 22 juli 2017 aangebracht op de gevel van dit huis, dat het huis van hun voorouders was.”

Op de gedenkplaat staan ook het wapen van Clairac, met de wapenspreuk Lux Clareat; het familiewapen Dutilh, met de wapenspreuk Lux Clarescet; een hugenotenkruis; en de link Dutilh.com/Clairac.

Documenten

Documenten op de site die deze familie noemen, te raadplegen in hun originele versie:

• Tentoonstellingspaneel “Claude Martin” (pdf, origineel document in het Frans) [A]
• Société des amis de Clairac, Nieuwsbrief nr. 1, mei 2018 (pdf, origineel document in het Frans) [B]

Krantenartikelen over de geschiedenis van de familie (niet op deze site overgenomen, rechten van de krant):

• [D] Catherine Darbord en Jean Escodo, „Une passionnante histoire de famille” (Een boeiende familiegeschiedenis), Sud Ouest (sudouest.fr, rubriek Tonneins), 20 juli 2017 — online artikel (artikel niet op deze site overgenomen) — fiche in het archief
• [E] Jérôme Souffrice, „Les Dutilh de retour aux sources” (De Dutilhs terug naar hun wortels), Sud Ouest (papieren editie, pagina Lot-et-Garonne), 22 juli 2017 — geen online versie bekend (artikel niet op deze site overgenomen) — fiche in het archief

Familieblad, privédocument, op verzoek in te zien (niet op deze site overgenomen):

• [H] Familiestichting Dutilh, Dutilhiteiten nr. 57, januari 2025, p. 35-38, 50 en 56 (privédocument, niet op deze site overgenomen — inzage op verzoek) — fiche in het archief

Boekje van de familiebijeenkomst van juli 2017 (geciteerd als bron):

• [J] Chris Dutilh en Clair Morizet (red.), De retour à Clairac – Return to Clairac, Dutilhities vol. 49-2, Familiestichting Dutilh, 22 juli 2017

Dit boekje bundelt artikelen over Clairac, de hugenoten en de familie Dutilh, in het Frans en het Engels.

Het boekje downloaden (pdf)

Boekje samengesteld door Chris Dutilh en Clair Morizet voor de bijeenkomst van de familie Dutilh in Clairac (juli 2017). Gepubliceerd met toestemming van Chris Dutilh (e-mail van 09/11/2026).

De Dutilhs en Claude Martin

Claude Martin was een referentie voor de nakomelingen van de geëmigreerde families Saffin, Dutilh, Darné en Cobet. Vanaf de jaren 1960 kwamen ze hem opzoeken, uit Wenen, Londen, Frankfurt, Mauritius, Rotterdam of Philadelphia. Hij ontving hen in zijn huizen in La Pause en later in Cambes, en voerde met hen een geregelde briefwisseling. [A]

Het paneel vermeldt niet uit welke stad de nakomelingen van de familie Dutilh kwamen.

Claude Martin en de hugenootse nakomelingen Van Clairac naar de wereld

In 2017 beschrijven twee artikelen in Sud Ouest zijn werk voor de familie, elk op hun eigen manier:

• Chris Dutilh komt naar Clairac op zoek naar informatie, omdat het familiearchief tijdens de oorlog bij een bombardement is verbrand; zijn ontmoeting met Claude Martin smeedt een blijvende band tussen beide mannen. Claude Martin aanvaardt voor de familie te werken, samen met een andere inwoner van Clairac, Clair Morizet; zijn verhalen zullen verschijnen in een boek dat voor de bijeenkomst van 2017 wordt uitgegeven. [D]
• Chris Dutilh reconstrueert de geschiedenis van zijn familie door eigen onderzoek, met hulp van het departementaal archief en van „twee plaatselijke historici, Claude Martin en Clair Morizet”; dat onderzoek leidt tot een boek dat voor de gelegenheid wordt uitgegeven. [E]

Tegenover de journalisten vertelt Claude Martin dat zijn contacten met de familie verlopen „in een literair Frans”. [D]

In zijn getypte lijst „Émigrés de Clairac en Agenois, Province de Guyenne” (Emigranten uit Clairac in de Agenais, provincie Guyenne) noteert Claude Martin meerdere Dutilhs. De lijst zegt niet of het voorouders zijn van de Dutilhs op deze pagina: er wordt geen verband gelegd.

Het boekje van de bijeenkomst van 2017 steunt op zijn werk: voor de geschiedenis van wie Clairac verlieten, zeggen de redacteurs de door Claude Martin verzamelde gegevens te hebben gebruikt. [J, p. 8] Het publiceert ook, getranscribeerd en herzien door Claude Martin en Clair Morizet, het rapport van abbé Guillaume Grimard, pastoor van Clairac, aan de intendant van Bordeaux (1700 of begin 1701), naar een afschrift dat bewaard wordt in de bibliotheek van de Société de l’histoire du protestantisme français. [J, p. 41]

Het boekje herinnert aan de bijeenkomst van 15, 16 en 17 september 1978: een dertigtal nakomelingen van emigranten, uit verschillende landen, door Claude Martin, toen voorzitter van de Amis du musée de Clairac, naar Clairac uitgenodigd. Het verslag dat het overneemt, noemt de Dutilhs niet onder de namen van de deelnemers. [J, p. 9]

Het nummer van januari 2025 van Dutilhiteiten noemt Claude Martin, overleden in 2018, niet: het onderzoek en de aankoop van 2024 waarover het bericht, zijn het werk van Clair Morizet, de Amis de Clairac en de familie. [H, p. 36, 37 en 38]

Verbonden plaatsen

• Clairac: het huis in de rue Gambetta, de vroegere rue du Temple, waar in 2017 een gedenkplaat werd aangebracht [E] [J, p. 46];
• landen van ballingschap na 1685: Engeland, Holland, Amerika [D] [E];
• Bordeaux, waarheen de wijn en de pruimen van Clairac per gabarre werden vervoerd [D] [E];
• Philadelphia, plaats van de familiebijeenkomst van 2014 [E];
• Amsterdam, waar Pierre Dutilh, geboren in Clairac, in 1748 overleed [H, p. 37];
• Nérac, bakermat van de gebroeders Dutilh die betrokken waren bij de proeven van de chevalier de Vivens [H, p. 36];
• Marsac, in Clairac, waar Marie Dutilh in 1865 overleed. [H, p. 38]

Op de kaart zijn Engeland en Holland met Clairac verbonden (landen genoemd zonder stad). Amerika, waar Étienne Dutilh „outre-Atlantique” (naar de overkant van de Atlantische Oceaan) heen ging, staat er niet op bij gebrek aan een precieze plaats; Bordeaux en Philadelphia evenmin: dat zijn geen vertrekken uit Clairac.

Van Clairac naar de wereld

Wat de bronnen niet op dezelfde manier zeggen

• Het huis in de rue Gambetta: „voorouderlijk huis van Moïse Dutilh” [E]; huis waar Abel Dutilh (1664-1744) in 1699 woonde. [J, p. III en 46]
• Amerikaanse gronden: „Indiaanse gronden” vernoemd naar de familie [D]; stukken land door Étienne Dutilh Clairac, Marsac of Maison Neuve genoemd. [E]
• Wie het onderzoek deed: Claude Martin, voor de familie [D]; Chris Dutilh, geholpen door Claude Martin en Clair Morizet. [E]
• Aantal deelnemers in 2017: „een zestigtal” [D], 66 [E], 70. [B]
• „Voor het eerst”: beide artikelen stellen 2017 voor als de eerste terugkeer van de familie naar het land van haar voorouders [D] [E], terwijl nakomelingen van de familie Dutilh al vanaf de jaren 1960 Claude Martin kwamen opzoeken. [A]
• Overlijden van Marie Dutilh: het blad dateert het op 26 juni 1865, de dag waarop de akte werd opgemaakt; de akte die het aanhaalt zegt dat zij „de dag ervoor” overleed, dus op 25 juni. [H, p. 38]
• Étienne Dutilh: volgens Sud Ouest vertrok hij na 1685 naar de overkant van de Atlantische Oceaan [E]; niets wijst uit of hij dezelfde is als de Étienne Dutilh die zich in de jaren 1770 in Philadelphia vestigde en over wie het familieblad schrijft. [H, p. 50]

• Genealogie
• Foto’s
• Getuigenissen

Een document sturen Getuigen

De andere families

Familie Saffin Familie Darné Familie Cobet Alle families