Naar de inhoud
Menu

Vertaling nog na te lezen. Deze pagina is een vertaling van het Franse origineel, dat de referentie blijft. Lees de Franse versie

Clairac

Geschiedenis

“Ville sans roy, soldats sans peur” (Stad zonder koning, soldaten zonder vrees): de lijfspreuk van Clairac, in herinnering gebracht door de Société des amis de Clairac. [B]

Tijdlijn van Clairac

Van de abdij tot de Refuge, daarna het leven van Claude Martin en de bijeenkomsten van nakomelingen: elke datum heeft zijn bron, en de vondsten van het laboratorium hun status. Kies een periode om die apart te lezen; het leven van Claude Martin staat uitgebreid in zijn tijdlijn.

Van de abdij tot de Reformatie (vóór 1685)

  • Legende — Karel de Grote zou de abdij hebben gesticht ter herinnering aan een wonderbaarlijk verlengde dag, vandaar de naam Clairac (clara luce, „helder licht”). Het is een legende uit een kroniek van de 12e eeuw. [W1]
  • 767? — Een oorkonde van Pepijn de Korte ten gunste van de monniken van Clairac werd lang aangehaald als de oorsprong van de abdij; ze wordt nu als een vervalsing beschouwd. Claude Martin dateerde de stichting van de benedictijnenabdij „rond het jaar 1000”. [W1] [W14]
  • Middeleeuwen — De abdij behoort tot de rijkste van de Agenais; Bertrand de Goth, de latere paus Clemens V, verblijft er. [W9]
  • 1530 — Gérard Roussel, een vertrouweling van Margaretha van Angoulême, wordt aan het hoofd van de abdij geplaatst; hij steunt de ideeën van de Reformatie zonder de katholieke Kerk te verlaten. [W1] [W11]
  • 1568 — Abt Geoffroy de Caumont trouwt in de abdijkerk; de abdij raakt deels verlaten. Clairac is dan een van de haarden van de Reformatie in Aquitanië. [W1]
  • 1604 — Op 22 september kent Hendrik IV de inkomsten van de abdij toe aan het kapittel van Sint-Jan van Lateranen in Rome: de oorsprong van de titel van erekanunnik van Lateranen die de Franse staatshoofden dragen. [W1]
  • 1621 — Lodewijk XIII belegert de protestantse stad, met als devies „Ville sans Roy, soldats sans peur” (Een stad zonder koning, soldaten zonder angst). Na de overgave worden drie leiders terechtgesteld; de dichter Théophile de Viau, protestants gedoopt in Clairac, beschrijft dit geweld in een sonnet. [B] [W1] [W2]
  • 1637 — Eerste pachtcontract „om toubac te planten” dat Claude Martin vond in de notariële akten (8 december); Clairac behoort tot de eerste plaatsen in Frankrijk waar tabak werd geteeld. [W3] [W6]
  • 1676 — Bevestigd Hélie de Granier, „gentilhomme verrier” (adellijke glasblazer), geboren in Gabre, protestant, woont bij de glasblazerijen van Mauvesin in de Ariège: een akte die Claude Martin noteerde voor zijn onderzoek naar de glasblazers (fiche).

Herroeping en Refuge (1685-1750)

  • 1685 of 1686 — De eerste protestantse kerk (temple) van Clairac, op de huidige place Aristide-Briand, wordt met de grond gelijkgemaakt: op 8 november 1685 volgens de gedenkplaat die in 2017 in de rue Gambetta werd aangebracht, in 1686 volgens de nieuwsbrief van de Amis de Clairac (2018). Datum nog na te gaan. [B]
  • 1685 — Herroeping van het Edict van Nantes. Tussen 1680 en 1715 verlaten zo’n 180.000 protestanten Frankrijk. [W12]
  • 1686-1688 — Vluchtelingen uit Clairac trekken in kleine groepen door Frankfurt, komend uit Lausanne, en vertrekken samen naar Holland, volgens de door Claude Martin doorgenomen steunregisters (de netwerken van het vertrek).
  • 1688 — Bevestigd Paul Brochequin, kleermaker, en Jean Pigos, verver, uit Clairac, worden op 2 juli in Frankfurt ondersteund en vertrekken naar Holland (in de voetsporen van Paul Brochequin).
  • 1690-1711 — De notarissen van Clairac registreren testamenten en huwelijkscontracten waarin families een familielid noemen dat „sorti du royaume” (het koninkrijk verlaten) was, volgens de door Claude Martin genoteerde akten (wie bleven).
  • 1698 — Bevestigd In Amsterdam de ondertrouw van „Pierre Dutilh van Clairac”, koopman (fiche). In Londen wordt Jean-François Fauquier, geboren in Clairac, genaturaliseerd (fiche).
  • 1699 — De „Rôle des nouveaux convertis de la paroisse de Saint-Pierre-de-Clairac” (rol van nieuwe bekeerlingen) somt de protestanten op die bleven en moesten afzweren; hij wordt bewaard in de Archives départementales de Lot-et-Garonne (G H 129). [W30]
  • 1701 — Bevestigd In Dublin trouwt Jeanne Coudere, uit Clairac, met Pierre Jougla, ook uit Clairac (fiche).
  • 1701 — Waarschijnlijk Louis Latané is predikant van South Farnham in Virginia; alleen Claude Martin noemt hem afkomstig uit Clairac (fiche).
  • 1704 — Bevestigd Pierre Peiret, predikant van de Franse kerk van New York, overlijdt daar op 1 september; volgens een notitie van Claude Martin kwam zijn vrouw, Marguerite de Grenier Latour, uit Gabre: de diaspora van de glasblazers uit de Ariège, los van de lijst van Clairac (fiche).
  • 1715 — Montesquieu trouwt met Jeanne de Lartigue, een protestantse, eigenares van het landgoed Vivens in Clairac; hij huwt er in 1745 zijn dochter Denise uit. [W7] [W8]
  • 1718 — Bevestigd Jacques Pégus, uit Clairac, laat zich bij een notaris in Clairac aanwerven voor Louisiana (fiche).
  • 1727 — Bevestigd In Dublin wordt Jean Carmentrand, „geboren te Clerac”, in de gereformeerde kerk opgenomen (fiche).
  • 1747-1760 — In Rotterdam trouwen mensen uit Clairac nog in 1747, 1754 en 1760 met elkaar (de netwerken van het vertrek).
  • 1750 — De chevalier de Vivens, uit Clairac, stelt de naam „brontometer” voor voor het toestel van Jacques de Romas dat de elektriciteit in de lucht meet; rond 1752-1753 doet Romas bij hem, in Barry, zijn proeven met een elektrische vlieger. [W4] [W5] [W13]

Clairac na de Refuge

  • 1807 — Na de terugkeer van de godsdienstvrijheid (1789) wordt een eerste protestantse kerk gebouwd; ze wordt in de jaren 1830 herbouwd. [W2]
  • 1890 — Op 20 juli bespreekt de gemeenteraad een aanbod voor elektrische straatverlichting, vertelt Claude Martin. [W13]
  • 1958 — De schilder Henri Maurousel schenkt de Maison de Japhet, waar hij zijn „museum” had ingericht, aan de VVV. [W7]
  • 1996 — De voormalige abdij en de kerk Saint-Pierre-ès-Liens worden als monument beschermd. [W1]
  • 2008 — Het devies van de stad wordt bij de renovatie op de Place Viçoze gegraveerd. [W1]
  • 2018 — Op 2 juni, studiedag „Clairac et la Réforme”, georganiseerd door de Société des amis de Clairac. [B] [W11]
  • 2021 — De protestantse kerk wordt als monument beschermd (besluit van 15 maart). [W2]

Claude Martin (1927-2018)

  • 1927 — Geboorte van Claude Martin. [A] (zijn tijdlijn)
  • Adolescentie — Na te gaan Hij schrijft op zolders notariële akten over. [A] (zijn tijdlijn)
  • Rond 1945 — Na te gaan Hij fietst naar de Ariège, op zoek naar de familie van zijn moeder. (zijn tijdlijn)
  • 1966 — Na te gaan Oprichting van het Musée historique du Clairacais. [A] [B] (zijn tijdlijn)
  • 1977 — Na te gaan Lezing en artikel van Claude Martin over de glasblazerij en de glasblazers van Cabanes, gepubliceerd in het bulletin van de Pastourais (de referentie).
  • 2018 — Overlijden van Claude Martin. [B] (zijn tijdlijn)
  • 2019 — Schenking van een exemplaar van zijn werk aan de Huguenot Library in Londen. [C] (zijn tijdlijn)

Bijeenkomsten van nakomelingen

  • Jaren 1960 — De nakomelingen van de geëmigreerde families komen hem opzoeken. [A] (zijn tijdlijn)
  • 1975 — Bijeenkomst van de afstammelingen van de adellijke glasblazers in Le Mas-d’Azil. [F] (zijn tijdlijn)
  • 1978 — Hij organiseert in Clairac een bijeenkomst van nakomelingen van emigranten. [A] (zijn tijdlijn)
  • 2017 — Bijeenkomst van de afstammelingen Dutilh in Clairac; gedenkplaat aangebracht in de rue Gambetta op 22 juli. [B] [D] [E] (zijn tijdlijn)

De bronnen verschillen over het beleg: van 23 juli tot 4 augustus 1621, dus twaalf dagen, volgens Wikipedia [W1] [W2]; vijftien dagen verzet, en belegeringen in 1621 en 1622, volgens de aankondiging van de studiedag van 2018. [W11]

Claude Martin en Clairac

Zijn familie van vaderskant stamde al generaties uit Clairac (Martin, Clouzié, Jatz, Noguès). [A]

Na zijn militaire dienst werkte hij in de stoffenwinkel van de familie en werd daarna algemeen directeur van de Société d’Électricité de Guyenne et Gasconne, gevestigd in de oude molen van Clairac. [A]

Volgens het tentoonstellingspaneel kon hij de datum van een doop in 1621 of de getuigen van een huwelijk in 1674 noemen. [A]

Zijn leven Het protestantisme in Clairac

Bijdragen

Kent u de geschiedenis van Clairac?

Oude documenten, ansichtkaarten, gepubliceerde studies: wijs ons op bronnen waarmee deze pagina kan worden aangevuld. Niets wordt gepubliceerd zonder controle.

Een document sturen Contact

Bronnen

  • [A] Tentoonstellingspaneel “Claude Martin” (pdf, origineel document in het Frans)
  • [B] Société des amis de Clairac, Nieuwsbrief nr. 1, mei 2018 (pdf, origineel document in het Frans)
  • [C] Brief van de Huguenot Library (UCL, Londen), 12 november 2019 (pdf, origineel document in het Engels)
  • [D] Catherine Darbord en Jean Escodo, „Une passionnante histoire de famille” (Een boeiende familiegeschiedenis), Sud Ouest (sudouest.fr, rubriek Tonneins), 20 juli 2017 — online artikel (artikel niet op deze site overgenomen) — fiche in het archief
  • [E] Jérôme Souffrice, „Les Dutilh de retour aux sources” (De Dutilhs terug naar hun wortels), Sud Ouest (papieren editie, pagina Lot-et-Garonne), 22 juli 2017 — geen online versie bekend (artikel niet op deze site overgenomen) — fiche in het archief
  • [F] Association des descendants des gentilshommes verriers du Sud-Ouest (La Réveillée) (vereniging van nakomelingen van de glasblazende edellieden uit Zuidwest-Frankrijk), Circulaire n°119, mei 2017, met name Jean de Verbizier Latreyte, „René Gondran et la Réveillée”, p. 4 — geen online versie bekend (document niet op deze site overgenomen) — fiche in het archief
  • [W1] Franstalige Wikipedia, « Clairac (Lot-et-Garonne) », geraadpleegd op 5 oktober 2026: fr.wikipedia.org
  • [W2] Franstalige Wikipedia, « Temple protestant de Clairac », geraadpleegd op 5 oktober 2026: fr.wikipedia.org
  • [W3] Franstalige Wikipedia, « Tabac en France », geraadpleegd op 5 oktober 2026: fr.wikipedia.org
  • [W4] Wikipedia (Engelstalig), « Jacques de Romas », geraadpleegd op 5 oktober 2026: en.wikipedia.org
  • [W5] Société des amis de Clairac, tentoonstelling „Les enfants de Clairac”, fiche « François de Labat de Vivens, dit le chevalier de Vivens » (PDF), geraadpleegd op 5 oktober 2026: amisdeclairac.com
  • [W6] Clair Morizet, « De Clairac au Clérac, pour une histoire du tabac à Clairac », La Mémoire du fleuve, nr. 61, 2017, online gezet door de Société des amis de Clairac (PDF), geraadpleegd op 5 oktober 2026: amisdeclairac.com
  • [W7] Société des amis de Clairac, « Vagabondage artistique » : « Maison de Japhet » (schilderij van Fernand Castex), geraadpleegd op 5 oktober 2026: amisdeclairac.com
  • [W8] VVV Graves de Montesquieu, « Jeanne de Lartigue (1689-1770), épouse de Montesquieu », geraadpleegd op 5 oktober 2026: www.si-graves-montesquieu.fr
  • [W9] PAJ Mag, « Cet été, racontez-nous la France #2 : le village de Clairac », 10 juli 2020 (geraadpleegd op 5 oktober 2026 door Claude Cowork; niet bereikbaar vanaf de server van de site): www.paj-mag.fr
  • [W11] Calenda (OpenEdition), « Clairac et la Réforme », studiedag van 2 juni 2018, geraadpleegd op 5 oktober 2026: calenda.org
  • [W12] Musée protestant (Engelstalig), « The Huguenot Refuge », geraadpleegd op 5 oktober 2026: museeprotestant.org
  • [W13] Claude Martin, « L’éclairage électrique à Clairac », Revue de l’Agenais, 1994, gedigitaliseerd door de Société des amis de Clairac (PDF), geraadpleegd op 5 oktober 2026: amisdeclairac.com
  • [W14] Claude Martin, « Recherches sur la navigation et les gens de rivière à Clairac aux XVIIe et XVIIIe siècles », Revue de l’Agenais, 1978, gedigitaliseerd door de Société des amis de Clairac (PDF), geraadpleegd op 5 oktober 2026: amisdeclairac.com
  • [W30] Archives départementales de Lot-et-Garonne, Protestants agenais de Henri IV à la Révolution, tentoonstellingscatalogus (Agen, 2007) (PDF), geraadpleegd op 7 oktober 2026: archivesdepartementales.lotetgaronne.fr