De Vlucht in cijfers

Waar staat Clairac?

De best gedocumenteerde streken. Normandië en de Dauphiné verloren bijna 40% van hun protestanten, de Vivarais en de Cevennen nauwelijks 10%. [W25] Van de 40.000 tot 50.000 vluchtelingen in Engeland kwamen de meesten uit Poitou (40%) en Normandië (25%), via de havens van Bordeaux, La Rochelle en Nantes. [W29]

Clairac. Claude Martin stelde de lijst op van de emigranten uit Clairac die hij in de archieven had gevonden: 274 regels, en zijn eigen totaal, „261 personnes”. [L] Een andere lijst geeft de orde van grootte van de achtergebleven gemeenschap: de „Rolle des Nouveaux Convertis” van 1699 telt 3.274 protestanten die in Clairac woonden en zich moesten bekeren (referentie vermeld op de referentiepagina van 2019). Bij de eerste volkstelling, in 1793, telde de stad 5.900 inwoners. [W1]

Claude Martin gaf zelf een orde van grootte, zonder de bron te noemen: een protestantse gemeenschap van „plus de 4.000 âmes” (meer dan 4.000 zielen) in Clairac ten tijde van de herroeping en, volgens „un dénombrement non achevé” (een onvoltooide telling), „10 % de la population a émigré” (zijn tekst over de vluchtelingen in Dublin, pagina 1).

Een ander cijfer, niet te verwarren. De historicus Gregory Hanlon meldt dat Claude Martin 981 vluchtelingen uit de streek heeft geïdentificeerd (en niet alleen uit de stad Clairac), van wie 761, ofwel 78 %, van de as Nérac–Castelmoron kwamen. [W46] Deze regionale telling staat los van de lijst van emigranten uit Clairac (261 personen volgens zijn samenvatting): de twee getallen worden niet opgeteld, en de berekening hieronder gaat alleen over Clairac.

Samen genomen geven deze twee cijfers een minimale schatting: ten minste 261 vertrekken op 3.535 protestanten (vertrokken of gebleven), dus ten minste 7,4%. Dat is slechts een ondergrens: de lijst telt alleen de personen die Claude Martin in de registers terugvond; andere vertrekken hebben geen bekend spoor nagelaten.

De twee maten zijn niet van dezelfde aard: voor de provincies een schatting van historici; voor Clairac een onvolledige telling op naam. Het cijfer van Clairac toont dus niet aan dat de stad minder verloor dan gemiddeld: het zegt alleen hoeveel vertrekken vandaag bewezen zijn, naam voor naam.

De bestemmingen van de inwoners van Clairac

Onderaan zijn lijst maakte Claude Martin zijn eigen telling: 35 in Holland, 32 in Duitsland, 51 geholpen in Frankfurt, 36 in Engeland of Londen, 11 in Ierland, 6 in Zwitserland en 90 „non suivis” (niet gevolgd), samen 261 personen. [L] De grafiek vergelijkt de verdeling van de 171 gevolgde personen met die van de vluchtelingen uit heel Frankrijk (midden van de vestigingsmarges). [W24]

Wat we kunnen zeggen. Duitsland weegt voor Clairac veel zwaarder (bijna de helft van de gevolgde vertrekken) dan voor Frankrijk, en Zwitserland veel minder. Voorzichtigheid is geboden: de „in Frankfurt geholpen” vluchtelingen waren op doorreis, velen trokken verder naar Holland of elders, en Claude Martin had juist de steunregisters van Frankfurt bestudeerd; Zwitserland, een doorgangsland, hield weinig vluchtelingen. [W24] Het profiel van Clairac weerspiegelt dus ook de archieven die Claude kon lezen.

Voor elk land van toevlucht brengt een pagina de cijfers van Claude Martin, de teruggevonden families, de kaart, de archieven en de verenigingen samen: Duitsland, Nederland, Engeland, Ierland, Zwitserland en Amerika.

Wat het onderzoekslab toevoegt

Het onderzoekslab „Faire parler les archives” zocht elke naam van de lijst op in andere archieven. Aantal families met ten minste één bevestigd of waarschijnlijk feit in elk land (een familie kan in meerdere landen meetellen):

De Verenigde Provinciën staan bovenaan, maar hun registers (Amsterdam, Rotterdam) zijn ook het best online geïndexeerd (Open Archives): deze rangschikking weerspiegelt deels de archieven die voor het lab toegankelijk waren. Zie de kaart en de dossiers van het lab.

Beperkingen van de gegevens

• De nationale cijfers zijn schattingen, met ruime marges; de bronnen tellen niet altijd hetzelfde (opgevangen, gevestigde of alleen doorreizende vluchtelingen).
• De „aandelen” voor Frankrijk zijn door ons berekend op basis van het midden van de marges; ze geven een orde van grootte, geen meting.
• De lijst van Claude Martin is een opgave op naam, noodzakelijk onvolledig: zij hangt af van de registers die hij kon raadplegen, en 90 personen erop zijn „non suivies” (niet gevolgd).
• De „Rolle des Nouveaux Convertis” van 1699 wordt geciteerd naar de in 2019 samengestelde referentiepagina; wij hebben hem niet zelf geraadpleegd.
• In de geraadpleegde bronnen is geen ranglijst van Franse steden gepubliceerd: wij verzinnen er geen.

Ontbreekt er een bron, of klopt een cijfer niet? Schrijf ons.